Een stad in transitie

Paul Hendrikse Project33, Stramien, 2022-23

De afgelopen tien jaar werkte de stad Sint-Niklaas hard aan haar publieke ruimtes. Met nadruk op vergroening, toegankelijkheid en zachte mobiliteit transformeerden verschillende publieke ruimtes – van de Grote Markt tot de schaduw van een fly-over – tot groene ruimtes waar het goed toeven is.

Sint-Niklaas zette een aantal ambitieuze projecten op touw, met als kers op de taart de complete heraanleg van de Grote Markt. De indrukwekkende realisaties worden ook gemonitord in het kader van een breed onderzoek naar hoe om te gaan met hittestress en andere gevolgen van klimaatverandering in een stedelijke context. Met een stedelijke meetcampagne i.s.m. de UGent zoekt de stad wetenschappelijke bewijzen voor haar interventies: hiermee neemt ze een voortrekkersrol op voor heel Europa. We nemen een kijkje in deze stad in transitie.

Grote Markt – Artgineering + LAMA landscape architects + Sweco + Daniël Ost
Sint-Niklaas bindt de strijd aan tegen het stedelijk hitte-eilandeffect. Met haar 32.000 m² is de Grote Markt van Sint-Niklaas het grootste marktplein van het land, maar door de verharding is het ook een hitte-eiland bij uitstek.

In het ontwerp van de groenblauwe Grote Markt komen alle maatregelen terug die nodig zijn om het plein hittebestendig te maken en om het hitte-eilandeffect te bestrijden: van vergroening, ontharding en meer schaduw tot blauwgroene dooradering en verdamping.

Het centrale grasveld van 1.700 m² zal zorgen voor verkoeling en infiltratie van hemelwater. Ten zuiden van het grasveld voorziet de verzonken tuin met verschillende beplante terrassen voor ontharding en vergroening. In de rand van de projectzone wordt 4.300 m² aan groenzones voorzien onder de bomenrand. Met het aanplanten van bijna 200 bomen ontstaat een aangename schaduwrijke verblijfszone. Op termijn zal dit ook een verkoelend effect hebben op de aangrenzende bebouwing, waardoor het gebruik van airco’s in de zomer sterk kan worden verminderd. Er komt verder ook een doorgedreven systeem van opvang, buffering en hergebruik van hemelwater. Elke druppel water telt. Het gebufferde hemelwater wordt onder meer ingezet voor (bovengrondse) belevingselementen waarin afkoeling en verkoeling gezocht kan worden, zoals fonteinen en een waterspiegel centraal voor het stadhuis en een aantrekkelijke blauwgroene (hemel)waterrand.

Straat van de toekomst – MAARCH
Met de ontharding van de Kardinaal Cardijnlaan realiseert Sint-Niklaas een eerste pilot in het kader van de transformatie van de Baenslandwijk tot groene lob. Inwoners, stedelijke diensten en experten werkten samen aan een ontwerp voor de ‘Straat van de toekomst’, op maat van de zachte weggebruiker en met ruimte voor groen, water en ontmoeting.

Project 33 – Stramien
In Vlaanderen dringt heel wat verkeersinfrastructuur diep in het stedelijk weefsel. De kale ruimte rond en onder snelwegen, viaducten en bruggen creëert troosteloze stedelijke plekken. In opdracht van de stad Sint-Niklaas, onder begeleiding van curator Kris Drieghe, werkte Stramien cv in samenwerking met GR&OM bv aan de vergroening van de sombere stadsruimte onder het spoorwegviaduct van de spoorlijn Gent-Antwerpen. De stad ambieerde met Project 33 een sterk participatief, groen en artistiek project rond de 33 viaductpijlers. Het moest een plek worden voor kunst, verbeelding en verwondering in de stad tussen de drukke rijstroken van de R42 en onder het geraas van spoorlijn 59. De plek is een bijzondere vergroening van ongeveer 2.500 m² barre en droge ruimte in de stad. Het volledige project werd uitgevoerd met de constructieve toestemming van Infrabel, die ook toelieten om hemelwater van het viaduct te oogsten.

Vakschool – Omgeving
Met de herontwikkeling van de Vakschool draagt de stad Sint-Niklaas bij tot een kwalitatieve en duurzame vernieuwing van de voormalige scholensite. Het gebied heeft een nieuwe identiteit verworven binnen de wijk en de binnenstad, georganiseerd rond drie pleinen die opgehangen zijn aan een openbare doorsteek voor langzaam verkeer. Het voormalige VTS-vakschoolcomplex in Sint-Niklaas is herontwikkeld tot de woonomgeving ‘Vakschoolhof’. Dit project integreert historisch erfgoed met moderne appartementen en woningen in een stedelijke, groene context. De site bevat waardevolle 20e-eeuwse schoolgebouwen die werden beschermd, waaronder het Scharniergebouw. Een uniek reconversieproject door DENC-STUDIO, BLAF en Volt transformeerde de oude schoolgebouwen tot woningen, waarbij de industriële uitstraling werd bewaard. De site omvat een diverse mix van woningtypes en integreert ook culturele functies, zoals d’Academie Podium. Het project is gelegen in de onmiddellijke nabijheid van de binnenring van Sint-Niklaas, wat zorgt voor een sterke kernversterking.

Winkelwandellus – BUUR part of SWECO
De winkelwandellus tussen de Grote Markt en het Stationsplein maakt de stadskern aantrekkelijker voor bewoners en bezoekers. Het uitzicht van de straten is groener, lichter en fraaier. De mooie art-nouveau- en art-decopanden in de wijk, het Regentieplein en museumpark komen sterker, maar meer nog, de winkelwandellus loopt ook door het hart van scholenstad Sint-Niklaas. Dagelijks fietsen en wandelen er duizenden scholieren door de centrumstraten. De aanleg van deze lus heeft ook de verkeersveiligheid en verkeersleefbaarheid in deze straten drastisch verbeterd.

Organisatie: Hera Van Sande en Kristoff De Wilde