Bouwen in het lelijkste land ter wereld

Hera Van Sande Bibliotheek Godgeleerdheid, Paul Van Aerschot, 1974

Renaat Braem bouwde hier een grootschalig, iconisch woonproject, vanuit een socialistisch ideaalbeeld dat er met de oude stad (lees maatschappij) niets aan te vangen viel. Er moest gestart worden van een blanco blad papier. Het Sint-Maartensdal-complex staat model voor wat hij voor ogen had in wat hij noemde ‘het lelijkste land ter wereld’.

Intussen was er bij de nieuwe generatie architecten, opgeleid na mei ‘68, het besef gegroeid dat het zo niet verder kon. Zij hadden een aversie voor grootschalige projecten en vooral voor het gebrek aan participatie van de bewoners in dit alles. Eerst werd er gewerkt aan kleinschalige invullingen die aan minderbedeelden nieuwe kansen boden om in de stad te kunnen blijven wonen, maar die tegelijkertijd, zoveel als mogelijk, gebruik maakten om de bestaande structuren te herdefiniëren en te hergebruiken, eerst schoorvoetend maar gaandeweg met eclatante resultaten.

Deze generatie architecten, gesteund door de oprichting van de vzw Stad en Architectuur, konden uiteindelijk het stadsbestuur overtuigen om over te gaan tot een zachte metamorfose van de stad. Gedurende onze fietstocht rijden we langs projecten die getuigen van deze transitie.

Wij starten onze dag met bezoek aan de Centrale Werkplaatsen, met herinrichting van enkele grote hallen, maar ook aan de nieuwe woonwijk van Bogdan Van Broeck (nu & Bogdan): 134 woongelegenheden gebouwd op een gestileerd raster, met plaats voor groen en ontmoetingen.

Vervolgens fietsen we langs de invulling van een art-deco klooster met uitbreiding voor een circusschool van LAVA architecten, de subtiele invoeging in het straatpatroon met een nieuwe woning van Coussée-Goris-Huyghe architecten. We nemen ook het werk van enkele iconen van het naoorlogse modernisme mee, zoals Marc Dessauvage (Erasmushuis) en Paul van Aerschot (Bibliotheek).

Recenter werk zien we op plaatsen waar grootschalige complexen deels of helemaal afgebroken werden: het voormalige Sint-Pietersziekenhuis met een woontoren en grondgebonden woningen van David Chipperfield; herdefiniëring rond de brouwerij De Hoorn, plus een nieuwe woonwijk met grondgebonden woningen door Robbrecht en Daem architecten; de oude Vaartkom waar oude gebouwen een nieuwe bestemming kregen en andere plaats maakten voor nieuwbouw, met werk van BEEL architecten, Xaveer de Geyter, …

De rode draad doorheen de dag wordt bepaald door projecten van Czaar en a33 architecten die als geen ander de transitie van de binnenstad hebben bewerkstelligd. Hierover kan u meer lezen in het prachtige boek ‘Werken in het lelijkste land ter wereld. Zorgzaam stadsherstel in de praktijk’, van de hand van Ludo Bekker en Erik Min.