A new European assessment tool
Vandaag de dag ontstaat (in Brussel) een gebouwde omgeving ten gevolge van een gemaskerde dans. Men spreekt de taal van duurzaamheid, participatie en gemeenschap. Als het project voldoet aan alle vereisten, vangt de financiering aan. En dan wordt een belofte, de werkelijkheid. Dit project is ontstaan vanuit deze observatie en de vraag: hoe gaan architecten en de architectuur met het masker om?
In 2023 kondigde de Europese Commissie de grootste vastgoedtransactie in de geschiedenis van Brussel aan: de verkoop van 23 gebouwen die worden afgestoten, in het kader van het streven naar klimaatneutraliteit tegen 2030. Deze gebouwen zijn op een markt met verscheidene actoren gekomen. Elk van hen verdedigt een belangen. Onderlinge interactie is enkel mogelijk met behulp van een masker. En het regelgevingskader dat toezicht houdt op de transformatie van deze gebouwen, waarbij hun kwaliteit, duurzaamheid en inclusiviteit worden beoordeeld, is het New European Bauhaus.
Het NEB is een kwalitatief referentiekader. Het organiseert kwaliteit in de gebouwde omgeving rond drie kernwaarden: beautiful, sustainable & together. Het omvat eveneens drie werkprincipes: participatory process, multi-level engagement, transdisciplinary approach. Dit levert een checklist op met 90 beoordelingscriteria. Het project wordt uiteindelijk onderworpen aan deze geïsoleerde desk-excersise. Het NEB Interactive Instrument is een antwoord op deze kloof, Het bevindt zich tussen de participatieve ambities van de NEB en de geïsoleerde omstandigheden waarin de beoordeling in de praktijk plaatsvindt.
Het instrument is een participatieve toolkit bestaande uit: een modulair spelbord van 12 afzonderlijke tapijttegels van elk (48 × 48) cm, gerangschikt in een raster van (4 × 3) dat overeenkomt met de vier hoofdgroepen en twaalf subcriteria van de NEB.
De beoordeling van het project is voorzien voor minimaal 2 en maximaal 4 deelnemers: een projectontwikkelaar, een (senior) architect, een vertegenwoordiger van de instelling en (optioneel) vertegenwoordiger van de gemeenschap. Gezamenlijk starten ze posities aan de randen van het bord in, om de embodied assessment van het project aan te vangen. De spinner bepaalt aan welke dimensie, welke ledemaat moet voldoen. Spelers moeten alle eerdere posities behouden terwijl ze nieuwe aannemen. Een deelnemer ligt uit het spel als hij zijn positie niet langer kan behouden. Wat niet kan worden vastgehouden, valt. De houding die men onder druk aanneemt, geeft het eerlijkste beeld van wat een project aankan.
De criteria die overblijven, de lichamelijke posities die onder druk standhielden, vormen het NEB-beoordelingsprofiel van het project: de specifieke vragen die formeel moeten worden beoordeeld. Het instrument wijzigt het NEB-kader niet. Het past het in zijn geheel toe. Wat wel verandert, is wie bepaalt welke criteria van belang zijn en hoe die beslissing tot stand komt.
Het instrument is ontworpen als een open systeem en is volledig compatibel met de OpenStructures-ontwerpmethodologie. De set bestaat uit drie soorten componenten. Nadat het spel is afgelopen, wordt een opstelling samengesteld op basis van de finale posities die de spelers innamen (voor het moment dat ze werden uitgeschakeld). De resulterende structuur vormt de eerste ruimtelijk schets van wat de beoordeling ook moge hebben opgeleverd. Het lichaam was het tekeninstrument.
Het instrument is geen kritiek op het NEB én zijn referentiekader. Het is een voorstelling dat de eigen logica van de NEB (en bij uitstek regelgevende organen), wanneer die consequent en oprecht wordt toegepast, tot resultaten leidt die de NEB niet bedoeld was te erkennen. Het is geen spel. Het is een beoordelingsinstrument dat toevallig lichamen vereist. Het is geen gebouw. Het is het proces dat er een voortbrengt.
ilir-imeri-a-new-european-assessment-tool-introduction-1.pdf