Tussen erfgoed en verguizing: modernisme in Brugge (2.0)

Matthias Desmet Axel Ghyssaert – Architectenwoning Axel Ghyssaert – 1969

Na de oorlog groeide Brugge buiten haar historische grenzen. Graslanden maakten plaats voor nieuwe wijken met de nodige sociale infrastructuur. Er werd volop verkaveld, maar ook geëxperimenteerd: met nieuwe vormen, materialen en bouwtechnieken. Tussen 1945-1980 hebben toonaangevende architecten als Peter Callebout, Ivan Claeys, het duo Vivian Desmet en Jozef Depuydt, Arthur Degeyter, Paul Felix, Axel Ghyssaert, Hendrik Scherpereel, Jan Tanghe, Eugène Vanassche, Christ Vastesaeger, … hun oeuvre rond Brugge uitgebouwd. Vandaag staat dit ‘jong erfgoed’ onder druk. We bezoeken een aantal sleutelwerken uit deze periode, tussen erfgoed en verguizing.

Archipel gaat op tocht, te voet of met de fiets, om architectuurparels in de Vlaamse steden te (her)ontdekken. Samen op pad! De route langsheen modernistische projecten in de rand van Brugge is tevens een oproep tot hernieuwde waardering en bescherming van deze gebouwen.

Zaterdag 5 september trekken we met de fiets door de groene gordel rond Brugge, een gebied waar de naoorlogse groei van de centrumstad nog altijd zichtbaar en voelbaar is in een bonte mix van stijlen en typologieën. Nieuwe woongebieden, scholen, religieuze centra en zelfs een nieuwe tramlijn maakten het moderne leven in de rand, in connectie met het historisch centrum, aantrekkelijk.

In de aangrenzende gemeenten, toen nog op zich staande entiteiten, werd tussen 1945-1980 volop gebouwd. Graslanden maakten plaats voor wijken met de nodige sociale infrastructuur, een resem aan ontwerpwedstrijden werden uitgeschreven – later al dan niet uitgevoerd – voor projecten die de welvaartsmaatschappij moesten weerspiegelen.

Het is een periode waar in heel Vlaanderen volop werd verkaveld, maar ook geëxperimenteerd: met nieuwe vormen, materialen en bouwtechnieken; waarin architecten, geïnspireerd door vaktijdschriften en internationale reizen, de Vlaamse verkavelingstijl trachtten te overstijgen en concepten voor het moderne wonen en leven te introduceren, vertrekkende uit basiskwaliteiten als eenvoud, evenwicht en de connectie met natuur.

Het is eveneens een periode waar op vandaag nog (te) weinig publieke aandacht voor is, omdat de gebouwen nóg niet als historisch waardevol worden beschouwd. Hierdoor komt dit ‘jong erfgoed’ steeds meer onder druk te staan: de constructies voldoen niet aan de huidige EPB-eisen, renovaties die het ontwerp respecteren vragen een extra investering, en door hun aantrekkelijke ligging op ruime percelen kiezen nieuwe eigenaars al snel voor de meest efficiënte oplossing: tabula rasa.

Zo ook in Brugge, waar tussen 1945-1980 een aantal toonaangevende architecten als Peter Callebout, Ivan Claeys, het duo Vivian Desmet en Jozef Depuydt, Arthur Degeyter, Paul Felix, Axel Ghyssaert, Hendrik Scherpereel, Jan Tanghe, Eugène Vanassche, Christ Vastesaeger, … hun oeuvre hebben uitgebouwd en dat veelal in samenwerking met gelijkgestemde beeldend kunstenaars die – eens als opdrachtgever, eens als co-ontwerper – mee rond de tekentafel zaten.

Matthias Desmet Ivan Claeys – Architectenwoning Ivan Claeys – 1968


Matthias Desmet Peter Callebout – Woning Van Hoorebeke – 1962


Matthias Desmet Axel Ghyssaert – Architectenwoning Axel Ghyssaert – 1969

Samen realiseerden zij, verspreid over de hele stad, zo’n 115 projecten die momenteel (nog) niet zijn opgenomen in de databank van Onroerend Erfgoed Vlaanderen. Daardoor lopen ze een groot risico op ingrijpende verbouwingen of zelfs volledige sloop. De voorbije decennia zijn zo helaas al verschillende opmerkelijke panden verdwenen en Brugge vormt daarop jammer genoeg geen uitzondering. Steeds vaker zien we in berichtgeving signalen van bedreigd modernistisch erfgoed. Hoog tijd dus voor actie!

Samen met Stad Brugge – dat de komende jaren sterk inzet op het onder de aandacht brengen van dit modernistisch patrimonium – en met tal van lokale en Vlaamse partners, blijft Archipel zich ook in 2026 engageren om dit erfgoed zichtbaar te maken en te houden.

Volgend op onze fietstocht Brugs modernisme: een randgeval? stappen we in het najaar opnieuw op de fiets om het werk van deze architecten vanbuiten én vanbinnen beter te leren kennen. We wakkeren het gesprek aan over de betekenis van dit modernistisch patrimonium én vooral over wat volgt.

Hoe geven we dit kwetsbare erfgoed een nieuwe stem of bestemming, zodat ook volgende generaties ervan kunnen blijven genieten? Hoe kijken ontwerpers als Arthur Degeyter, Axel Ghyssaert, Hendrik Scherpereel of Ivan Claeys terug op hun werk, en hoe verhouden hun oeuvres zich tot elkaar? En wat betekent dit alles voor de stad van vandaag en morgen?

Graag nodigen we jullie uit om dit 5 september samen met ons te ontdekken, en een nieuwe blik te verwerven op wat Brugge óók is.